محمد عطریانفر: مهمترین مصیبت و مشکلی که ما در عرصه رسانه های عمومی خود و بویژه رسانه ملی داریم، این است که ما مفهوم روشنی به لحاظ معنایی و ریشه ای بین هویت و تکالیف رسانه، ماموریت های که در دنیای مدرن از رسانه تعریف می شود و حاکمیت و حکمرانی نتوانسته ایم به دست بدهیم، صمیمانه بگویم که با گذشت سه دهه از انقلابی که همه ما در آن دلبستگی داریم و سهیم بودیم، درموضوعی به نام رسانه و نسبت رسانه و  حاکمیت سوء برداشت بزرگی شده است.

برنامه گفت و گوی روز با حضور محمد عطریانفر؛ دکتر غلامرضا آذری ، محقق و مترجم علوم ارتباطات ؛دکتر امیر علی مسعودی ،رئیس دانشکده ارتباطات سوره و دکتر رضا فاضل ، جامعه شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه به بررسی نسبت تلویزیون و نخبگان پرداخته است، آنچه می خوانید بخشی از سخنان عطریانفر در این برنامه است.

• مازیار ناظمی: مواجهه نخبگان و روشنفکران ایرانی با تلویزیون ایران به چه شکل بوده است؟

در مقام آسیب شناسی که نسبتی بین نخبگان و رسانه ملی را بررسی کنیم، ما نیازمند این هستیم که یک لایه عقب تر برویم که اساسا ببینیم نسبتی  بین یک نخبه و رسانه که آن را ملی تعریف می کنیم، برقرار است یا خیر؟

من تصورمی کنم در سه لایه بحث را باید تفکیک کرد، یکی در لایه نسبت رسانه و رسانه و رسانه ملی به طور عام با حاکمیت، یکی نسبتی که به لحاظ فرهنگی و ارتقا منزلت علمی و فرهنگی رسانه ها می توان روی آن بحث کرد و رفتار سوم از منظر حرفه ای می توان روی آن بحث کرد.

مهمترین مصیبت و مشکلی که ما در عرصه رسانه های عمومی خود و بویژه رسانه ملی داریم، این است که ما مفهوم روشنی به لحاظ معنایی و ریشه ای بین هویت و تکالیف رسانه، ماموریت های که در دنیای مدرن از رسانه تعریف می شود و حاکمیت و حکمرانی نتوانسته ایم به دست بدهیم. اگر قصد خدایی ناخواسته تعریضی به کسانی که در حوزه قدرت سیاسی در ایران هستند را نداشته باشم ولی صمیمانه بگویم که با گذشت سه دهه از انقلابی که همه ما در آن دلبستگی داریم و سهیم بودیم، موضوعی به نام رسانه و نسبت رسانه و  حاکمیت سوء برداشت بزرگی از آن شده است.

من به عنوان کسی که  یکی دو دهه است که در این حوزه فعالیت فعالیت می کنم و به مسائل آشنا هستم، می گویم که به رسانه ها به شکل عام و از منظر حاکمیت یک نگاه ابزاری شده است، به این معنا که حقیقتی به نام نقش رسانه  در یک جامعه متمدن و توسعه یافته که برای خود ذاتی دارد و می تواند اثرگذار و جریان ساز باشد، صرفا به عنوان یک ابزار در دستان یک اندیشه سیاسی یا حاکمیتی است که می خواهد منویات خود را عملیاتی کند، این در جای خودش هیچ ایرادی ندارد و حتما حکومت ها و حاکمیت های سیاسی نیازمند استفاده از ابزار رسانه ای هستند، اما در معادلات سیاسی روزگار ما و ادبیات جهانی رسانه ها خود مولفه قدرت سیاسی هستند و نقش پذیر و نقش سازند. به این معنا که اگر شما از منظر امنیت ملی به جامعه خود نگاه می کنید، اگر نگاهتان به رسانه یک نگاه ابزاری باشد، همواره از رسانه نگرانید و می گویید کجا شد که این رسانه به امنیت ملی ما صدمه وارد کرد، به همین خاطر رسانه همواره متهمند، من جمله رسانه ملی. خیلی نمی خواهیم فرقی قائل شویم؛ پس وقتی نگاه ابزاری شد چون هویت، ماهیت وهیمنه رفتار رسانه ای گفت و شنود، رفتی  و برگشتی و نقد و انتقاد است، به هم خوردن تعادل های مستقر است که نوعی خواب زمستانی و مردابی برای ما به همراه می آورد، این به هم خوردن تعادل از منظر کسانی که در جایگاه تفسیرامنیت ملی نشسته اند و می خواهند از آن منظر نگاه کنند، این رسانه مزاحم می شود و هر آن چیزی که در آن عرضه شود در هر برنامه ای که از آن  استماع و دیده شود، از آن تفسیر منفی می شود و دنبال این هستند که آیا آن عبارت، پرده یا تفسیر نسبتی با جریان حاکم فعلی ارتباط برقرار می کند، منظر نقد دارد، تبعا در چنین وضعیتی هیچ رسانه ای قدرت پاگرفتن پیدا نمی کند و روز به روز این بدنه لاغر تر می شود. اما اگر شما از منظر مشارکت دهی رسانه ها و بخصوص رسانه ملی در شکل گیری معنای امنیت و حفظ و صیانت از حکومت به آن نگاه می کنید، تکالیف عمده ای بر دوش آنهاست، انها می توانند در مواردی ماموریت هایی را ایفا کنند که دستگاه های اطلاعاتی یا اقتصادی نمی توانند ایفا کنند. او ماموریت می گیرد به دلیل  پل رابطی نیرومندی که بین خود و مجموعه ای از مخاطبی  که واجد لایه های مختلفی هستند، دارد؛ از این پل ارتباطی و اعتماد متقابلی  که وجود دارد پیامش را منتقل می کند، و جریانی را به نفع حاکمیت یا علیه دشمن مشترک شکل می دهد. در اوایل جنگ این مسئله را داشتیم، در آن دوران من مسئولیتی در حوزه خبر داشتم...

• مازیار ناظمی: چه سالی می شود؟

سال 1359، ما 9 ماه در محضر دوستان بودیم و ما در شرایطی که تولیدی هم نبود جز اینکه یک خط پخش بود، یک استودیو، رژی، نودال و عوامل فنی بود، عملیات فنی و رسانه ای انجام می دادیم، شب سقوط خرمشهر ما ماموریت پیدا کردیم که این حادثه تلخ را در ذائقه مردم شیرین کنیم و کردیم، پشت همین دستگاه های قدیمی و.. و مردم را از این بریدگی روحی نجات دادیم. من بر این باورم که از سه دهه که از انقلاب گذشته این رابطه با مخاطب مخدوش است. ضرورتی ندارد که ما کسی را متهم کنیم. و نه تنها در رسانه ملی این گرفتاری زیاد است که در رسانه های دیگر هم این گرفتاری هست...ادامه دارد.