داود زارعیان : تکلیف رادیو و تلویزیون در قانون اساسی مشخص و یک نظام مردمی تعریف شده است ، هر چند که بخش خصوصی تاکنون موفق به ورود به این عرصه نشده است. اما به هر حال رادیو و تلویزیون ما یک نهاد مردمی است که توسط بالاترین مرجع حکومتی تعیین می شود، در حوزه مطبوعات نیزما از بین مدل های مختلف همچنان در حال کند و کاویم و نتوانسته ایم یک الگوی واحد را دنبال کنیم.

با توجه به دگرگونی های ایجاد شده در عرصه های گوناگون زندگی، انقلاب اسلامی در زمینه رسانه ها چه تئوری و برنامه هایی داشت، ما چه رسانه هایی را توانسته ایم به دنیا معرفی کنیم و شیوه رسانه داری ما در کشور به چه شکل بوده است؟ برنامه گفت و گوی روز رادیو گفت وگو با حضور مسعود سلطانی فر، از اعضای حزب اعتماد ملی، محمد جواد حق شناس ، مدير مسوول روزنامه‌ي اعتماد ملي، داود زارعیان  از اساتید ارتباطات به بررسی وضع رسانه های ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی پرداخته است، آنچه می خوانید بخشی از گفته های داود زارعیان در این گفت و گو است.

• مازیار ناظمی: آیا انقلاب اسلامی توانست الگو و سبکی را در نظام اداره رسانه ای ایجاد کند؟ ( می گویند ما چهار سبک اقتدار گرا، کمونیستی،  آزادی گرا و مسئولیت اجتماعی داریم)

در همه تحولاتی که در 50 سال اخیر حادث شده است، شاید ما بتوانیم بگوییم که چند حادثه از این تحولات را انقلاب بنامیم که یکی از آنها انقلاب ایران است. بقیه تحولات ظاهری یا یک رفرم مختصری در حوزه های مختلف صورت گرفته است. من واژه انقلاب را به این جهت برای جمهوری اسلامی ایران به کار می برم که ما نتوانستیم از هیچ میراثی از گذشته استفاده کنیم و هرآنچه ساختیم جدید و تازه و بر اساس الگوهای بومی و اسلامی بود.

اینکه ما توانستیم در این عرصه الگویی را ارائه کنیم، شاید صراحتا بگویم اینکار را نکردیم، اما آن چیزی هم که در رسانه های ما می گذرد در چارچوب این شش یا چهار نظام  نیست و ما ویژگی های خاصی را دنبال می کنیم. دراین حوزه خیلی تلاش کردیم و جابجایی داشتیم. البته تکلیف رادیو و تلویزیون در قانون اساسی مشخص شده که در واقع یک نظام مردمی تعریف شده است ، هر چند که بخش خصوصی تاکنون موفق به ورود به این عرصه نشده است. اما به هر حال رادیو و تلویزیون ما یک نهاد مردمی است که توسط بالاترین مرجع حکومتی تعیین می شود. در حوزه مطبوعات ما از بین مدل های مختلف همچنان در حال کند و کاویم و نتوانسته ایم یک الگوی واحد را دنبال کنیم. هر چند رفتارهایی داریم که در چارچوب یک الگوی ایرانی و بومی است، زمانی که به درون مطبوعات وارد می شویم می بینیم که رفتارهای خاصی را داریم که در بسیاری از الگوها و مدل ها نمی توانید ببینید، قانون مطبوعات ما قانونی است که نسبت به سایر کشورها متفاوت است. من به نکته ای اشاره کنم، بسیاری انتقاد می کنند که ما در قانون مطبوعات نظام مجوز را داریم. در کشورهایی که نظام مجوز را داریم هیئت منصفه وجود ندارد. یعنی همه چیز در اختیار دولت و حکومت است. یعنی ما نظام مجوز را داریم و در عین حال می گوییم که باید دادگاه مطبوعات علنی باشد و در حضور هیئت منصفه باشد. یعنی ما تغییراتی را در قانون خودمان نسبت به سایر نظام ها می بینیم که اگر ما حول و حوش فعالیت هایی که رسانه های ما پس از انقلاب داشتند بحث کنیم، شاید بتوانیم به جمع بندی از این باب برسیم.

• مازیار ناظمی: یکی از بحث هایی که مطرح است این است که ما درصدد ایجاد نگاه سومی در در جریان اطلاع رسانی جهانی ایجاد کنیم که به مخاطبان هم بگوییم که در همین حوادث غزه در این طرف ماجرا چه اتفاقی می افتد؟ شما چقدر موافقید که ما به دنبال این نگاه سوم بودیم و اگر بودیم چقدر موفق بودیم؟

من از نقطه ای شروع می کنم که وظایف ما پس از انقلاب چه وظایفی بودند؟ ما در حوزه رسانه ای وظایفی را برای مطبوعات قائلیم  که یکی از آنها وظیفه سیاسی است. ما در حوزه سیاسی شاید از رسانه ها چند انتظار را داشتیم ، اول اینکه باید در عرصه انتخابات رسانه ها مردم را به مشارکت ترغیب کنند و واقعیت ها را به مردم بگویند، دوم اینکه بحث مطبوعات در دوران جنگ است که وظیفه خاصی به عهده مردم می گذارد و ما تجربیاتی از دوران جنگ داریم، وظیفه سوم در دوران جنگ روانی دشمن است که مطبوعات بایستی توانایی این را داشته باشند که در این مورد تئوری داشته و آنها را عرضه کنند.

• اصلا انقلاب اسلامی در بدو پیروزی تئوری لازم را برا ی هدایت رسانه ها داشت یا نه؟

امام قبل از انقلاب جمله ای را دارند که می گویند مردم ایران باید آزاد باشند، مطبوعات ایران آزاد باشند، رادیو و تلویزیون آزاد باشد و در بخشی از سخنرانی بهشت زهرا نیز این جمله را می فرمایند که ما می خواهیم مطبوعات ما، رادیو و تلویزیون ما اسلامی باشد. بنابراین من فکر می کنم که قطعا اینگونه بوده است. بنابراین الگوی ما این بود...

قانون مطبوعات ما بخش های عمده ای از آن مستقل است. یکی از درس های من در دانشگاه حقوق مطبوعات است که ما هیئت منصفه و دادگاه مطبوعات را از دیدگاه های غربی گرفتیم. بحث مجوز الگوی ماست. بحث حدود مطبوعات را از قانون مجازات اسلامی گرفتیم و...در واقع 40 یا 50 درصد قانون مطبوعات ما از استانداردهای بین المللی گرفته شده و بقیه آن مربوط به الگوهای کشور خودمان است.