دکتر رجبی گفت: گیر اصلی در حوزه رسانه نه مدیران غیرتخصصی است، نه بخش نامه؛ مشکل اصلی این است که ما به آنچه که داریم راضی هستیم و رقیبی برای خودمان نداریم.

برنامه گفت و گوی روز رادیو گفت و گو با حضور دکتر فیاض زاهد، دکتر حسن عابدینی و دکتر پیمان جبلی به بررسی سیاست های خبری سازمان صداوسیما- روش های پوشش خبرهای مختلف داخلی و خارجی آنها پرداخت، آنچه می خوانید بخشی از این گفت و گو است.

بالاخره سازمان صدا و سیما را یک رسانه حکومتی یا حرفه ای بدانیم، برخی در این تعریف ها  مانده اند که بالاخره اگر شما یک رسانه حکومتی هستید در برخی موارد اینگونه عمل می کنید، تکلیف برای مخاطب روشن نیست و این گاهی محلی برای حمله است از بیرون که می گویند ببینید فلان رسانه چقدر آزاد عمل می کند و چرا رسانه شما بدین گونه است، بارها من به این امر برخورده ام، تکلیف ساختار مشخص شده و یا تعریف صحیحی بشود؟

عابدینی: رسانه های شنیداری و دیداری به دلیل اینکه حوزه گسترده ای را زیر پوشش قرار می دهند و به دلیل تأثیرگذاری زیادی ناشی از قدرت فراگیری که رسانه های تصویری و صوتی دارند توجه به آنها خیلی زیادتر می شود. اما در مورد بحث مربوط به اینکه روزنامه و شبکه های رادیو تلویزیون ما دولتی هستند یا حرفه ای به نظر من این دو پارادوکس همدیگر نیستند و یک روزنامه می تواند دولتی باشد و حرفه ای هم باشد و یک رسانه تصویری (درباره خود صداوسیما ) می تواند دولتی و حرفه ای باشد. آن چیزی که در قانون آمده نهادی حکومتی است. اگر بگوییم دولت مربوط می شود به قوه اجرایی،  صداوسیما وابسته به قوه اجرایی نیست قوه اجرایی هم نماینده ای دارد در شورای سیاستگذاری با نظارت بر صداوسیما، اما رسانه رادیو و تلویزیون بویژه تلویزیون که اقبال عمومی برایش زیادتر است یک مثلثی دارد یک بخش آن هنر زیبایی شناسی است  که باید آن  را باید آموزش داد و بحث من این است که چگونه ممکن است در کشور ما برای آموزش تیم فوتبال یک میلیارد و نیم بدهیم و یک مربی از خارج بیاید و آموزش (هند و اوت و شوت) بدهد اما آیا برای رسانه های ما چه روزنامه و چه رادیو تلویزیون واقعا یک مربی را آ
وردند که یک میلیارد و نیم به او بدهند و آموزش بدهد.

 منصفانه برخورد کنیم آیا رسانه سطح آموزشش پایین تر از تیم ملی است؟ یک بحث بحث آموزش و برقراری ارتباط با مخاطب است دیگه تئوری های دهه 70 در حوزه رسانه در ایران جواب نمی دهند. سازمان صداوسیما نیاز به نیروها ی زیادی دارد و  تلاش می کند و از نظر تجهیزات سرمایه گذاری می کند و به نظر می رسد ما در این وضعیت که هستیم تا رسیدن به وضعیت ایده آل یک فاصله وجود دارد که باید با سرعت بیشتر حل شود. ما باید نیروی متخصص بودجه کافی داشته باشیم،  اما اینها نقض کننده اینکه style book داشته باشیم نیست. وقتی بحث style book را مطرح می کنیم همه می روند سراغ اینکه آیا از این حزب سیاسی به اندازه آن حزب سیاسی پخش می کنید. بحث رسانه خیلی فراتر از این است که ما اسم یک فردی را در این گفتگو با شما مطرح کنیم، آیا در همان لحظه این امکان وجود دارد و رسانه ملزم هست که دفاع کند یا نه؟

در چهارچوب مسائل مذهبی و ملی گاهی اوقات علت اینکه شما یک واژه را بکار نبردید این بازتاب گسترده در افکار عمومی دارد.

• به عنوان یک شهروند از بخش های خبری صداوسیما راضی هستید ؟

دکتر زاهد: اینکه آیا رادیو تلویزیون  ایران خصوصی باشد حرفه ای باشد یا حکومت باشد، اشکالی ندارد صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران governmental  باشد، حکومت ها برای خودشان بلندگو دارند و اگر نباشد خلاف است.  این کار را می تواند بدوی، ابتدایی و ایلیاتی انجام بدهد این کار را می تواند مدرنیته انجام بدهد، هر چقدر که می تواند پیام خودش را بهتر برساند. می تواند حکومتی رفتار کند اما اگر مقتضیات منافع حکومت را بفهمد بهتر می تواند خدمت کند زیرا به خاطر گستره ای که دارد می تواند با رفتار خودش مخاطب را عصبانی  و بی اعتماد کند . وقتی مخاطب بعد از چند تست می فهمد آنجایی که شکست می خورد می گوید من شکست خوردم و آنجایی که پیروز می شود می گوید من پیروز شدم پس من می توانم به آن اعتماد کنم. الان کمتر شده، صداوسیما گاهی روی اعصاب آدم راه می رود مخاطبش احساس می کند آنهایی که در این ساختمانند خیلی عذرمی خوام با یک مشت بیشعور طرف هستند. گاهی با استفاده از تکنیک های مختلف خبر را خلع سلاح می کنند و خبر را تهی  می کند. در زمان جنگ آمریکا بی بی سی مخالف جنگ بود و مدیرعاملش را به همین خاطر از دست داد، وارد جنگ با تونی بلر شد.  اما در آنجا ی

ک اصلی وجد دارد " آهسته اما مطمئن" در سایت بی بی سی هیچ خبری بدون دو یا سه references رسمی نمی آید. یک نکته ای می خوام بگویم و آن اینکه صداوسیما سازمان پولداری است ولی چرا برای آموزش کار نمی کند در حالیکه یک مجری خوب و سردبیر خوب تأثیرگذار است.

مدیران تلویزیون سیاسی اند برای اینکه رادیو تلویزیون حکومت جمهوری اسلامی است حتما تعهدات انقلابی آنها مهم بوده بعد تخصص آنها. این یک اشکال در ساخت نظام جمهوری اسلامی است که  آدمها با تخصص نیامدند. در همه حوزه ها آدم متخصص داریم اما چکار می کنیم؟ چرا مدیران جمهوری اسلامی دوست دارند در دانشگاه درس بدهند؟ بخش وسیعی از نمایندگان مجلس در همه دوره ها با دیپلم آمدند و در مجلس مدرک گرفتند و سه دوره نماینده مجلس شدند.

من ساختار صداوسیما را از نظر آدم ها نمی شناسم ولی چون ساختار حکومت را می شناسم می توانم بگویم این قابل تسری به همه حوزه های است. در همه حوزه ها آدمها سر جای خودشان قرار نگرفتند و اتفاقی که می افتد این است که شما خیلی هزینه می کنید ولی نتیجه ای که می خواهید بگیرید خوب نمی شود.

ساخت سیاسی صداوسیما به شدت محافظه کارانه است. در سال نوآوری باید دید شما  چقدر جرأت کردید که بدعت ایجاد کنید؟ کارهایی بکنید که در دنیا تجربه شده امتحان پس داده، و شما این را بیاورید.  شما 5 سال گذشته را با الان مقایسه کنید شما یک ریشه دارید رادیو گفتگو دارید با استانداردهای جهانی چون همه افراد دعوت می شوند که حرف بزنند ولی در تهران انقلاب نمی شود.

باید به مخاطب احترام گذاشت بیش از 30 کانال رادیوتلویزیون دارند علیه نظام برنامه پخش می کنند بعضی هایشان خیلی خنده دارند چون چیزی در آنها نیست و ما یک مقدار باید محافظه کاریمان را بگیریم، به مخاطب اعتماد کنیم. دین در این سرزمین با آداب و سنن پیوند برقرار کرده. نباید بترسیم. فکر می کنید تفاسیر خبری شما بعضی اوقات آدم را اذیت می کند شما مرتضی حیدری را شبکه 2 می گذارید آدمی که مطالعه می کند و برنامه های عادل فردوسی پور که به لحاظ بیننده جزو پرمخاطب ترین برنامه های خاورمیانه است وگاهی برنامه هایی دارید  که فقط به هم نان قرض می دهید. مخاطب شما مخاطب باهوشی است آن هم ایرانی و این چنین مخاطب باهوشی نیازمند هوشمندی بیشتری در تفسیر خبر است.

• بخش های خبری ما محافظه کار هست؟

جبلی: یکی از آفت هایی که  ما با آن روبرو هستیم دور بودن جامعه دانشگاهی ما با جامعه رسانه ای است، این فاصله بویژه در صداوسیما بیشتر است. در مطبوعات چون خمیرمایه دانشگاه رسانه ای ما مطبوعات است و صداوسیما نیست؛ بدنه رسانه های مکتوب عمدتا فارغ التحصیلان دانشکده های ارتباطات هستند ، اما چون طبیعت کار رادیوتلویزیون از کار صرفا مکتوب متفاوت است و عناصر دیگری در رادیوتلویزیون وجود دارند و اینکه دانشکده صداوسیما تنها متولی جدی آموزش ژورنالیسم تلویزیونی است و این دانشکده خودش هم از آفت های موجود در صداوسیما رنج می برد و دیگر اینکه کاربردی است و سطح اساتید و دانشجویان با دانشگاه های رسمی بیرون متفاوت است، نیروی فارغ التحصیل دانشکده صداوسیما هرچقدر هم که خوب باشد باز آن ارتباط علمی مباحث رادیو تلویزیون را با کار علمی را  نمی تواند برقرار کند و این فاصله تا حدود زیادی طبیعی است. اما یک تجربه را می خواهم بگویم و آن اینکه گفتگوی ویژه خبری تیم پشت سر حیدری دو روزنامه نگار بودند  که فهم و جرأت و جسارت خیلی خوبی در بررسی و سرعت عمل داشتند. بنابراین تجربه استفاده از عناصر حرفه ای و تخصصی رسانه ای در صداوسیما وجود داشته و دارند

و کسانی که کار موفق می کنند، عمدتا کسانی هستند که حرفه ای عمل می کنند.  همیشه اینطور نبوده است که در انتخاب مدیران بحث سیاسی بودن مطرح باشد و حرفه ای بودن درجه دوم باشد،  نمونه های موفق کاری در صداوسیما در مدت اخیر کم نبوده است و تلاش می شود به سمت حرفه گری پیش برود من فکر می کنم مشکل ما این نیست که آدم های سیاسی رسانه را می چرخانند مثل الجزیره و .. همیشه این نبوده  آدم های متخصص مدیران رسانه باشند کما اینکه حوزه های سیاسی امنیتی هم بعضی افراد متخصص رسانه ای هستند نمی توانیم انکار کنیم که فاصله بین حوزه سیاست و امنیت و رسانه خیلی کم است ، خیلی جنس آن به هم شباهت دارد و نزدیکند. نکته عجیبی نیست که یک آدم سیاسی بیاید در هر رسانه ای مدیر شود. گیر اینجاست که ما از اصول تعریف شده برای یک رسانه حرفه ای (فرقی نمی کند دولتی یا غیردولتی ، حکومتی یا غیرحکومتی باشد) که البته در جامعه ما به دلیل اینکه ما به آنچه که داریم راضی هستیم مشکل برایمان ایجاد می شود اگر راضی باشیم ممکن است احساس کنیم مخاطبمان هم راضی است و چون ارتباط مستقیم تری هم با مخاطب نداریم و وسایل سنجشمان هم نسبت به مخاطب درست نباشد فکر می کنیم مخاطب خوشش

می یاد و وقتی وارد جامعه می شویم می بینیم که نه انتقادهای جدی درخصوص کار وجود دارد. گیر اصلی در حوزه رسانه نه مدیران غیرتخصصی است نه بخش نامه مشکل اصلی این است که ما به آنچه که داریم راضی هستیم و رقیبی برای خودمان نداریم.